Jestes na: Strona glowna > Psychologia w zastosowaniu do niektórych dziedzin medycyny > Psychologia w zastosowaniu do psychiatrii

Rodzaje sytuacji trudnych

Przystępując do omówienia sytuacji trudnych zwrócono uwagę na ich różnorodność; znajduje ona wyraz w podziale sytuacji trudnych wysunię­tych przez T. Tomaszewskiego (1965). Rozpatrując sytuacje trudne jako przejaw braku dostosowania potrzeb (zadań) oraz czynności i warunków, w których czynności te przebiegają, Tomaszewski wyróżnia trudności związane z (a) dynamiką i (b) strukturą zadań oraz warunków. Do pierwszej z tych grup należy niedobór pewnych czynników zewnętrz­nych, np. ciepła, światła, pokarmu. Zalicza się tu również znaczne ogra­niczenie dopływu bodźców; stan ten opisywany jest zwykle pod nazwą deprywacji sensorycznej. Do pierwszej grupy należą też czynniki prze­ciążające. Wymagają one od człowieka wytrzymałości i nakładu siły blisko granicy jego możliwości, np. w związku z koniecznością wykony­wania ciężkiej pracy, działania bardzo szybkiego lub narażenia na wpływ bodźców termicznych, wzrokowych, słuchowych lub innych o znacznym natężeniu.

Analizując trudności, jakie wiążą się ze strukturą zadania, wyróżnia Tomaszewski zadania złożone, zmienne i konfliktowe. Pierwsze z nich polegają na wykonywaniu dwóch lub więcej zadań w tym samym cza­sie, np. tłumaczenie obcego tekstu, czuwanie nad zabawą ?bardzo ży­wego” dziecka oraz zerkanie na telewizor tak, by nie zgubić wątku akcji. Zadania zmienne mają strukturę sukcesywną, co przejawia się w tym, że jednostka wykonuje różne zadania jedno po drugim; trudność takiego za­dania wzrasta w przypadku presji czasowej. Zadania konfliktowe charak­teryzuje dążenie jednostki równocześnie do dwóch lub więcej celów nie dających się ze sobą pogodzić.

Przyjęcie za podstawę podziału właściwości struktury warunków, w ja­kich czynność przebiega, prowadzi do wyróżnienia trudności tego rodzaju jak: obniżony poziom informacji, przeszkody oraz naciski i przeciwdziała­nia. Naciski to m.in. bodźce uboczne zakłócające działanie ukierunkowane na cel, skłanianie do pośpiechu, oddziaływanie opinii publicznej. Elemen­tem charakteryzującym przeciwdziałania jest zakłócenie lub udaremnienie dążenia do realizacji celu. Należą tu m.in. sytuacje gry i walki.

Przedstawiony podział sytuacji trudnych wykazuje dużą przydatność. Ułatwia mianowicie dokładne określenie konkretnej sytuacji poprzez wskazanie, pod jakim względem jest to sytuacja trudna. Nierzadko jed­nak ta sama sytuacja nosi równocześnie cechy różnych trudności.

Ze względów praktycznych można ograniczyć się do wyróżnienia sytu­acji frustracyjnych i konfliktowych. Zarówno sytuacje frustracyjne, jak i konfliktowe występują w wielu odmianach. Opisano je pokrótce w na­stępujących podrozdziałach.

Możliwość komentowania jest wyłączona.